Foliumzuur - Zorgverlener

Advies

Vrouwen met een kinderwens moeten:
 

  • elke dag 400 µg foliumzuur nemen
  • vanaf ten minste 1 maand voor, tot en met 3 maanden na de conceptie.

In de praktijk: adviseer te starten met foliumzuur van zodra men een kinderwens heeft of stopt met anticonceptie.
 

Vrouwen met verhoogd risico
 

Vrouwen met een verhoogd risico op folaatdeficiëntie of een neuraalbuisdefect dienen een foliumzuursupplement (monopreparaat) van 4 mg (4000 µg) per dag in te nemen.

Doorverwijzing naar een specialist, eventueel in overleg met gynaecoloog, is noodzakelijk  in  volgende gevallen:

  • Een voorgeschiedenis van een neuraalbuisdefect bij de zwangere vrouw of de partner (voorgaande zwangerschap met een NBD of zelf een NBD)
  • Een familiale geschiedenis van neuraalbuisdefect
  • Gebruik van anti-epileptica: valproaat en carbamazepine
  • Gebruik van Proguanil (anti-malaria medicatie)
  • Diabetes mellitus (type 1 of type 2)
  • Obesitas
  • Een malabsorptie ziekte, zoals coeliakie
  • Thalassemie of sikkelcelanemie
  • Gebruik van sulfasalazine tijdens zwangerschap

 

Achtergrond

Foliumzuur (onder de vorm van supplementen of verrijkte producten) wordt door het lichaam omgezet in folaat of vitamine B9  (zie historiek).

Folaat speelt een belangrijke rol bij de groei (celvorming) en ontwikkeling van de neonaat (hersenen, ruggenmerg) en wordt beschouwd als de cruciale vitamine voor (toekomstige) zwangere vrouwen. Door de snelle groei van de foetus, de ontwikkeling van de placenta en het vergroten van de baarmoeder, is er nood aan folaat of foliumzuur bij vrouwen met een kinderwens en in het begin van de zwangerschap (Fekete et al, 2010).

Een gebrek aan deze vitamine verhoogt het risico op het voortbrengen van een kind met een neuraalbuisdefect (zoals spina bifida). Echter niet alle neuraalbuisdefecten (zo’n 30-50% van alle gevallen) kunnen vermeden worden door inname van foliumzuur. Hierbij liggen wellicht genetische of omgevingsfactoren aan de grondslag (Heseker et al, 2009; Mayanil et al, 2011). Niettemin is de effectiviteit van deze vitamine om het risico op een NBD te verminderen duidelijk bewezen. Omdat het risico op een NBD dus niet volledig kan geëlimineerd worden door het innemen van foliumzuur, wordt routinematig prenatale screening aanbevolen (structurele echo op 20 (-24) weken) (AAP).
 

Waarom foliumzuur

Daarnaast wordt folaat/foliumzuur ook geassocieerd met het beschermen tegen het (opnieuw) voorkomen van andere geboortedefecten (Fekete et al, 2010; Talaulikar & Arulkumaran, 2011; Goh et al, 2006; Czeizel & Banhidy, 2011; Wilson et al, 2003), zoals geboortedefecten aan lip- en/of gehemeltespleet (Johson & Little, 2008; Badovinac et al, 2007; Wehby & Murray, 2010), cardiovasculaire (Czeizel et al, 2004) en hartdefecten (Lassi et al, 2013; Bailey & Berry 2005), urinewegdefecten (Li et al, 1995), defecten aan ledematen, Syndroom van Down en stenose. Hoewel de resultaten met betrekking tot deze aandoeningen vaak inconsistent zijn en verschillende studies geen significant effect vinden (De-Regil et al, 2010; Lumley et al, 2001; Rmakrishnan et al, 2012; Wehby & Murray, 2010), lijkt er toch een verband te zijn tussen folaat en aandoeningen aan lip- en/of gehemeltespleet, hart- en cardiovasculaire geboortedefecten.

Voor andere mogelijke effecten , klik hier.
 

Dosis en timing

In de praktijk wordt aangeraden om bij vrouwen met een kinderwens foliumzuursuppletie te starten van zodra men een zwangerschapswens heeft of stopt met anticonceptie.
Vrouwen met een kinderwens moeten immers elke dag 400 µg foliumzuur nemen en dit vanaf ten minste 1 maand voor de conceptie tot en met 3 maanden na de zwangerschap (strikt genomen spreekt men over "12 weken na conceptie" ofwel "14 weken zwangerschap volgens de gynaecoloog").

Vrouwen met een verhoogd risico dienen een supplement met een hoger foliumzuurgehalte (4 mg = 4000 µg) in te nemen.

De timing is cruciaal aangezien het innemen van foliumzuur door de vrouw vooral tijdens periodes van snelle ontwikkeling een belangrijke rol spelen voor de gezondheid van de baby, d.i. in de periconceptionele periode. Omdat de neurale buis definitief sluit 28 dagen na de conceptie (6e week zwangerschap), en de meeste geboortedefecten plaats vinden tussen de 8e en 12e week van zwangerschap (Taruscio et al, 2011), is het belangrijk voor en tijdens het eerste trimester 400 µg foliumzuur in te nemen. De kritische periode voor NBDs is bijvoorbeeld 35-40 dagen (spina bifida) en 35-42 dagen (anencefalie) na de conceptie (Czeizel et al, 2011).

Hoewel foliumzuursuppletie na het eerste trimester ook een positief effect zou kunnen hebben (Charles et al, 2005; Fekete et al, 2012; Hermoso et al, 2011; Hovdenak & Haram, 2012), is er onvoldoende evidentie om de aanbeveling omtrent de duur van suppletie uit te breiden.

- Overzicht van beschikbare foliumzuursupplementen 
 

Hieronder vind je een overzicht van foliumzuursupplementen die vrij verkrijgbaar zijn in de drogisterij en apotheekDe prijs varieert van  2,39 euro tot 10 euro. Multivitaminepreparaten (niet in de tabel opgenomen) zijn duurder en zijn enkel aangewezen op indicatie. 

 

Merknaam

Fabrikant

Dosering

Aantal pillen per doos

1

Folavit

Kela

400 µg

90

2

Bio-Folic

Pharma Nord

400 µg

60

3

Mithra-Folic

Mithra Pharmaceuticals

400 µg

84

4

Foliphar

Teva

400 µg

84

18

Magistrale voorbereiding

 

400 µg

 

19 Kruidvat Foliumzuur Kruitvat 400 µg 120

 

Verhoogd risico

     

1

Folavit

Kela

4 mg

40

2

Magistrale bereiding

 

4 mg

 

Opmerking:

  • De ‘gewone’ multivitaminepreparaten hebben meestal geen foliumzuur.

  • Gestiferrol (deelbare comprime) en Folavit (4 mg) zijn beide als geneesmiddel geregistreerd.

  • Gestiferrol  (foliumzuur en ijzer) is enkel op doktersvoorschrift te verkrijgen.

  • Magistrale bereiding wordt terugbetaald indien op voorschrift.


 

Effectiviteit

De effectiviteit van foliumzuur op het verminderen van het risico op een neuraalbuisdefect werd in verschillende meta-analyses (Blencowe et al, 2010; Blom, 2009; De-Regil et al, 2010; Goh et al, 2006) en systematische reviews (Lumley et al, 2001; Calonge et al, 2009) aangetoond en vormt de basis voor de aanbeveling van de huidige dosis (400 µg per dag).
 

Type en vorm

Het advies is gericht op een dagelijks foliumzuursupplement (mono of multipreparaat). Voor andere types of dosissen (wekelijks) is er onvoldoende evidentie (meer informatie).

Indien er geen redenen zijn om een multivitaminepreparaat te verkiezen (bv vitamine B12 tekort), dienen vrouwen een monopreparaat in te nemen ter preventie van NBDs. Niettemin zijn zowel een monopreparaat als een multipreparaat (multivitamine met foliumzuur) effectief in het verlagen van het risico op een NBD (De-Regil et al, 2010).

Vrouwen met een verhoogd risico op een neuraalbuisdefect dienen echter een 4 mg foliumzuursupplement en geen multivitamine in te nemen.
 

Bovengrens

De maximaal toegelaten hoeveelheid foliumzuur voor (zwangere) vrouwen (zonder verhoogd risico op een neuraalbuisdefect wordt vastgelegd op 1000 µg per dag (SCF, 2000; NAS, 1998; EFSA, 2006). Deze bovengrens werd eerder arbitrair gekozen dan wel op basis van evidentie (Strickland et al, 2013; Berti et al, 2011).

De laagste concentratie met negatieve effecten ligt op 5000 µg per dag (IOM, 1998), hoewel er ook bij hogere innames geen risico op toxiciteit werd vastgesteld (NAS, 1998; Butterworth & Tamura, 1989; Hellstrom, 1971).

Negatieve effecten zijn vooral van toepassing voor, en onderzocht bij, te hoge innames van foliumzuur, niet noodzakelijk van natuurlijk folaat (NAS, 1998). Een te hoge inname van foliumzuur kan de symptomen van een tekort aan vitamine B12 maskeren (Calonge et al, 2009). Daarnaast wordt een te hoge inname gelinkt aan een verhoogde kans op twee- of meerlingen (Muggli et al, 2007), alsook autisme, astma, allergie (indicaties voor een duaal effect) (Strickland et al, 2013; Fekete et al, 2010) en, op het niveau van de gehele bevolking, verschillende types kanker, zoals leukemie, borst-, prostaat-, long- en darmkanker (indicaties voor een duaal effect)(Vollset et al, 2013).  Hier is echter nog geen duidelijke evidentie voor.
 

Verhoogd risico  (voor uitgebreide informatie, klik hier)


Vrouwen met een verhoogd risico op folaatdeficiëntie (door malabsorptie) of een neuraalbuisdefect (en andere geboortedefecten) dienen een foliumzuursupplement (monopreparaat) van 4 mg (4000 µg) per dag in te nemen.
Doorverwijzing naar een specialist, met verwijsbrief van de GMD houdende huisarts (die over de nodige medische informatie beschikt en deze correct kan inschatten ), eventueel in overleg met gynaecoloog, is noodzakelijk indien de vrouw tot één van volgende categorieën behoort:

  • Een voorgeschiedenis van een neuraalbuisdefect bij de zwangere vrouw of de partner (voorgaande zwangerschap met een NBD of zelf een NBD)
  • Een familiale geschiedenis van neuraalbuisdefect
  • Gebruik van anti-epileptica: valproaat en carbamazepine
  • Gebruik van Proguanil (anti-malaria medicatie)
  • Diabetes mellitus (type 1 of type 2)
  • Obesitas
  • Een malabsorptie ziekte, zoals coeliakie
  • Thalassemie of sikkelcelanemie
  • Gebruik van sulfasalazine tijdens zwangerschap