Alcohol - Zorgverlener

Advies

Zwangerschapswens:

  • Het is aanbevolen om vrouwen met een zwangerschapswens aan te raden alcohol te vermijden. De eerste twee weken van de zwangerschap is men zich meestal niet bewust van de zwangerschap en er is geen veilige ondergrens qua alcoholgebruik.  

Tijdens de zwangerschap en borstvoeding:

  • Er wordt aanbevolen om het gebruik van alcohol tijdens de zwangerschap achterwege te laten.

Problematisch alcoholgebruik

  • Het is aanbevolen vrouwen met problematisch alcoholgebruik en een zwangerschapswens te informeren over de risico’s voor de baby en te stimuleren tot gedragsverandering alvorens zwanger te worden.
  • Problematisch alcoholgebruik kan opgespoord worden met de T-ACE-test

Vrouwen op vruchtbare leeftijd met een zwangerschapswens dienen bevraagd te worden over hun alcoholgebruik. Geef informatie over de schadelijke effecten van alcohol. Adviseer preconceptioneel alcoholgebruik te vermijden en tijdens de zwangerschap volledig achterwege te laten aangezien er geen veilige ondergrens is qua alcoholgebruik tijdens de zwangerschap  (NHG, AJOG).
 

 

Bij zwangerschapswens

Het is niet duidelijk aangetoond dat sociaal alcoholgebruik de vruchtbaarheid van de vrouw vermindert . Bij mannen veroorzaakt alcohol erectiestoornissen en libidoverlies. Het effect op de kwaliteit van het sperma is minder duidelijk (NHG Subfertiliteit). Ruim en/of dagelijks alcoholgebruik (>7 eenheden per week) zou zowel bij vrouwen als bij mannen wel kunnen leiden tot een vermindering van de vruchtbaarheid (NHG).

Er wordt aangeraden om problematisch alcoholgebruik reeds preconceptioneel actief te bevragen (Domus Medica, AJOG). Hiervoor kan de T-ACE-test (zie onder) gebruikt worden. Uit onderzoek bij zwangeren blijkt dat ongeveer 69% van de problematische drinkers hiermee kunnen worden opgespoord (Domus Medica).
 

Het is aanbevolen om vrouwen met een zwangerschapswens aan te raden alcohol te vermijden. Problematisch alcoholgebruik kan opgespoord worden aan de hand van de T-ACE-test.
 

Tijdens de zwangerschap en borstvoeding

Stoppen met alcohol is vooral aangewezen in verband met mogelijke schade voor de ongeboren vrucht (NHG Subfertiliteit). Hoewel er een dosis-responsrelatie vermoed wordt, is er geen evidentie over de grens waarboven alcoholgebruik gevaarlijk wordt voor de foetus. Het effect wordt mee bepaald door het drinkpatroon (regelmatig of incidentieel), de maternele leeftijd, simultaan gebruik met andere psychoactieve stoffen, het moment in de zwangerschap en de levensomstandigheden (stress, voeding, …) (Domus Medica). Er zijn aanwijzingen dat gebruik van meer dan 2 eenheden per dag leidt tot een toename van het aantal miskramen, lager geboortegewicht en perinatale sterfte (NHG).

Ook wordt aangenomen dat incidentieel gebruik van veel alcohol (binge drinken =  eenmalig >6 glazen alcohol drinken (NHG) of ≥5 glazen alcohol (ICSI) op korte tijd) door hoge piekwaarden in het bloed schadelijk is voor de ontwikkeling van het kind (NHG). Binge drinken zou mogelijk meer schade meebrengen dan regelmatig gebruik van lage hoeveelheden (NHG).

Aangezien er geen veilige ondergrens is en belangrijke ontwikkelingsstadia van de baby onder invloed van alcohol ongunstig kunnen verlopen, wordt er aanbevolen om het gebruik van alcohol tijdens de zwangerschap (en zelfs bij actieve kinderwens) te vermijden (NHG, Domus Medica).

Vaak is een zwangerschap ongepland. Dit kan leiden tot mogelijke ongerustheid bij vrouwen die net zwanger zijn en incidentieel een glas alcohol gedronken hebben. Het bestaan van een risico wil niet zeggen dat het in alle gevallen ook tot een daadwerkelijke schade komt. Het risico is afhankelijk van de hoeveelheid alcohol, het tijdstip in de zwangerschap, het gebruik van andere psychotrope middelen (zoals tabak en cannabis), de gezondheids- en voedingstoestand, het metabolisch vermogen en de individuele gevoeligheid van het ongeboren kind.
 

Bij problematisch alcoholgebruik

Problematisch alcoholgebruik tijdens de zwangerschap kan leiden tot het foetaal alcoholsyndroom (FAS). Het foetaal alcoholsyndroom wordt gekenmerkt door groeiachterstand zowel prenataal als postnataal, afwijkingen aan gelaat en ledematen, cardiovasculaire afwijkingen en ontwikkelingsstoornissen (Domus Medica).

Bij gebruik van meer dan 8 eenheden per dag bestaat een kans van meer dan 30% op het krijgen van een kind met een foetaal alcoholsyndroom met ernstige afwijkingen (NHG/Domus Medica).
 

Het is aanbevolen vrouwen met problematisch alcoholgebruik en een zwangerschapswens te informeren over de risico’s voor de baby en te stimuleren tot gedragsverandering alvorens zwanger te worden (AJOG, Domus Medica, NHG).

  • Indien er sprake is van problematisch alcoholgebruik, motiveer tot gedragsverandering (zie bv VAD - het huis, online-leertraject over motiverende gespreksvoering) (Domus Medica, NHG).
  • Indien farmacotherapeutische begeleiding gewenst is, houdt men er ook rekening mee dat disulfiram, natrexone en acamprosate niet aangewezen zijn tijdens de zwangerschap (Domus Medica).

 

T-ACE-test

Deze test bevraagt:

  • T = Tolerantie: ‘Vanaf hoeveel glazen voel je iets?’ (Deze vraag scoort 2 punten)
    • ≤ 2 glazen, geen punten
    • > 2 glazen wil zeggen ‘tolerant’, dus 2 punten
  • A = Annoyance: ‘Kreeg je al opmerkingen van anderen over je drinkgedrag?’ (Scoort 1 punt)
    • ‘Neen’, dus geen punt
    • ‘Ja’, dus 1 punt
  • C = Cut Down: ‘Heb je het gevoel dat je beter stopt met drinken?’ (Scoort 1 punt)
    • ‘Neen’, dus geen punt
    • ‘Ja’, dus 1 punt
  • E= Eye Opener: ‘Heb je nood aan een glas alcohol om de dag te beginnen?’ (Scoort 1 punt)
    • ‘Neen’, dus geen punt
    • ‘Ja’, dus 1 punt

Meer dan 2 punten op deze lijst, spoort 70% van de risico’s op (Domus Medica).