Roken - Zorgverlener

Advies

Bij het eerste contact met de vrouw met zwangerschapswens, wordt haar rookgedrag best besproken.

  • Geef informatie over de risico’s van zowel actief als passief roken voor het ongeboren kind.
     
  • Adviseer zowel de vrouw als de man liefst preconceptioneel te stoppen met roken.
     
  • Benadruk dat stoppen met roken op gelijk welk moment voordelig is.
     
  • Geef aangepaste informatie, advies en ondersteuning over hoe te stoppen met roken.
     
  • Verwijs eventueel door naar rookstopbegeleidingsprogramma’s en tabakologen.
     
  • Bespreek de voor- en nadelen van nicotinevervangende middelen bij zwangeren, voornamelijk voor die vrouwen die enkel via medicatie wensen te stoppen.
     

Indien de vrouw of het koppel niet bereid is om te stoppen met roken:

  • Blijf het rookgedrag monitoren gedurende en na de zwangerschap.
  • Blijf bij elk contact advies, ondersteuning en aanmoediging geven over rookstop.
  • Blijf aanmoedigen, want ook verminderen van roken kent bewezen positieve effecten op de uitkomsten.

Risico’s van zowel actief als passief roken

Zowel actief als passief roken kan leiden tot een verminderde vruchtbaarheid bij de vrouw. Ook de kans op succes bij IVF en andere fertiliteitsbehandelingen is kleiner bij rokers dan bij niet rokers (NHG).Tijdens de zwangerschap is roken geassocieerd met verhoogd risico op extra uteriene zwangerschap, spontane abortus (NHG), congenitale afwijkingen (Domus Medica) en verminderde foetale groei in het eerste trimester. Groeivertraging in het eerste trimester is gerelateerd aan vroeggeboorte (70% meer kans) en een laag geboorte gewicht. Rokende zwangeren hebben 2 tot 3 keer meer kans op een kind met een laag geboortegewicht (minder dan 2500 g). Hun babies hebben een ongeveer 150 tot 300 gram lager gemiddeld geboortegewicht vergeleken met de babies van niet-rokers (NHG).

Ook is er een toegenomen kans op placenta praevia, solutio placentae (beiden ongeveer 60% meer kans), polyhydramnios, vroegtijdig breken van de vliezen, mors in utero en perinatale sterfte  (ongeveer 50% meer kans) (NHG, Domus Medica). In westerse landen is roken momenteel verantwoordelijk voor 18% van de kinderen met laag geboortegewicht en voor 10% van de perinatale mortaliteit. Babies van rokende moeders hebben dubbel zo veel kans op wiegendood in het eerste levensjaar zowel door intra-uteriene effect als door het roken in de nabijheid van een kind (NHG). Later hebben de jonge kinderen meer kans op ademhalingsproblemen (Domus Medica).

Passief roken of roken in het bijzijn van de zwangere geeft eveneens verhoogde risico’s op deze ongunstige uitkomsten (NHG).

De negatieve effecten van roken zijn grotendeels dosisafhankelijk en de risicoreductie is groter naarmate men vroeger in de zwangerschap stopt met roken (hoewel rookstop op elk ogenblik in de zwangerschap nuttig is) (Domus Medica). Stoppen voor de zwangerschap of voor de 16e week in de zwangerschap brengt het risico op prematuriteit en het gemiddelde geboortegewicht terug naar het niveau van niet-rooksters (NHG).

Bij mannen bestaat er een relatie tussen roken en een verminderde kwaliteit van het semen. De klinische relevantie hiervan is niet duidelijk (NHG Subfertiliteit). Het is niet duidelijk of een verminderde kans op zwangerschap het gevolg is van een verminderde vruchtbaarheid bij de rokende man of dat dit een onrechtstreeks effect is van de vermindering in vruchtbaarheid van de vrouw door het passief roken. Het lijkt erop dat roken mannelijke subfertiliteit niet kan verklaren (NHG). Bij babies van rokende vaders is er een verhoogd risico op wiegendood, zelfs als de moeder niet rookt (NHG).
 

Stoppen met roken

Stoppen met roken kan op verschillende manieren (tabakoloog, tabakstoplijn, via arts, ...)(Domus Medica). Interventies, aan de hand van geschreven materiaal, informatie en counseling van de zorgverlener, verhoogt significant het aantal vrouwen dat stopt met roken of vermindert het aantal sigaretten met meer dan 50%. Bovendien zou telefonische counseling tussen prenatale consultaties leiden tot een grotere rookstop (ICSI). Er is (gedeeltelijke) terugbetaling voorzien. 

Preconceptioneel kunnen nicotinevervangende middelen ondersteuning bieden bij rookstop (NHG).

Gedurende de zwangerschap wordt het gebruik van nicotinevervangende middelen of andere medicamenteuze ondersteuning afgeraden. Als stoppen met roken tijdens de zwangerschap niet lukt zonder medicamenteuze ondersteuning, is nicotinesubstitutie de eerste keuze (NHG, Domus Medica, ICSI). Nicotinevervangers zijn vermoedelijk minder schadelijk dan het roken zelf (NHG, Domus Medica). Bij nicotinesubsitutie is er in principe minder nicotine dan het equivalent aan sigaretten en er zitten geen andere stoffen in  (NHG). Adviseer om nicotine pleisters te verwijderen voor het slapen gaan (NICE).

Voor de zorgverlener
Voor publiek